ÜÇ TARZI AMERİKANCILIK: SADABAT PAKTI-CENTO-MEKKE ANLAŞMASI

 

Sadabat Paktı

8 Temmuz 1937 tarihinde Türkiye, İran, Irak ve Afganistan arasında Tahran’da Sadabat sarayında dörtlü bir saldırmazlık anlaşması imzalandı. Tarih bu anlaşmayı Sadabat Paktı olarak kayıtlara geçirdi.

Paktı imzalayan dört ülkenin kendi aralarındaki siyasi ve coğrafi ihtilafları paktın gerekçesi olarak gösteriliyordu. Bu gerekçenin haklılık payı vardı da. Ancak tek amaç bu değildi. Aslında asıl amaç bu değildi. Türkiye ile İran, İran ile Irak, Afganistan ile İran ve Afganistan ile Pakistan sınır sorunları yaşıyordu ve bu pakt ile bu sorunları sempatik yolla çözmenin adımları atılıyordu.

Türkiye 1936’da denge politikası olarak adlandırılan bir politika izliyor. Gerektiğinde Sovyetler Birliğine yanaşıyor, gerektiğinde dönemin en büyük emperyal gücü İngiltere’nin yanında yer alıyordu. 1926’da İngilizler Afganistan’dan çekilerek yerlerini Emanullah Han liderliğinde yeniden kurdurdukları Afganistan Krallığına bıraktılar. Emanullah Han Mustafa Kemal’in Türkiye’de izlediği yolu izliyor ve tamamen Batı taklidi bir devlet ve model inşa ediyordu. Tabi bunda en büyük destekçisi de İngiltere idi. Zaman zaman aksaklıklar yaşansa da Afganistan Krallığında Batı etkisi 1978 Komünist darbesine kadar devam etti. Afganistan ile İngiltere arasındaki sorun 1947’de başladı. Pakistan’ın Hindistan’dan ayrılarak yeni bir devlet kurması Afganların yoğun yaşadığı bölgelerin Pakistan’a verilmek istenmesi ve İngiltere’nin Pakistan ordusunu Afganistan’a karşı donatması ve eğitmesi bu ayrışmanın en büyük nedenleri arasındaydı. Ancak bu tarihe kadar Afganistan Krallığı Batılı bir model üzerinde, İngiltere çizgisinde yol alıyordu. 1936’da imzalanan Sadabat Paktı da bu modele sadakatin işaretlerinden biriydi.

Aynı şekilde İran yönetimi de Pehlevi ailesinin diktatörlüğü altında Batılı bir model inşa etmişti. Dönemin Amerika’sı İngiltere, İran üzerinde büyük bir hakimiyete sahipti. Yaşam tarzı, eğlence, lüks, sefahat Londra sokaklarını herhangi bir Avrupa şehrini aratmıyordu. Türkiye zaten 1924’ten itibaren yönünü tamamen Batılı bir modele çevirmişti.  Irak’ta da durum farklı değildi. 1. Dünya savaşından sonra Irak İngiliz hakimiyetine girmiş, Musul Sorunu İngilizler lehine neticelenmiş, 1930’a kadar İngiliz mandası olan Irak’ı sahibi İngiltere bu tarihte devlet olarak tanımış, 1932’de Milletler Cemiyetine üye yapmış, askeri üslerini korumak, petrolünü yönetmek şartıyla uzun yıllar sürecek bir anlaşmaya imza atmıştı. Irak’ta diğer üç ülkede olduğu gibi ayrıcalıklı bir sınıf emperyalizmin kollarında en şatafatlı günlerini yaşıyordu. Bu dört ayrı Batıcı ülkeyi bir araya getiren ve Sadabat paktını imzalatan gerekçe aslında İngiliz emperyalizmini tehdit eden SSCB yayılmacılığıydı! Dört ülke imzaladıkları bu anlaşma ile Gürcistan, Ermenistan, Azerbaycan üzerinden hazar denizini geçerek Türkmenistan ve Tacikistan’a kadar uzanan bir hat üzerinde Sovyetlere duvar örmüşlerdi. Sovyet yayılmacılığına karşı dönemin Amerika’sı böyle bir önlem almıştı. Bugün adına ‘Tarzı Amerikancılık’ dediğimiz emperyal düzenin; Pehlevi’ci, Emanullah Han’cı, Faysal Hüseyin’ci ve Kemalist aklın ilk denemesi buydu.

 

CENTO (Central Treaty Organization)  

Merkezi Anlaşma Teşkilatı diye çevirebileceğimiz CENTO, 1955 yılında Türkiye ile Irak arasında imzalanan Bağdat Paktı’nın genişlemiş halidir. Anlaşmanın imzalanmasının ardından Birleşik Krallık, Pakistan ve İran’da anlaşmaya imza attılar. Amerika Birleşik Devletleri ise Gözlemci olarak yer aldı. Bu örgütün farkı amacını doğrudan ‘SSCB’nin Ortadoğu’da yayılmasını önlemek ve Ortadoğu’nun güvenliğini sağlamak’ olarak açıklamasıydı. Sözleşmeye imza atan bütün ülkeler Sovyetler Birliğine cephe aldıklarını açıkça ilan etmiş oluyorlardı. Bir diğer fark ise Sadabat Paktı’nda dünyanın bir numaralı emperyalist gücü ve masayı kuran İngiltere iken, CENTO’da dünyanın bir numaralı emperyalist gücünün artık Amerika olduğunun tescil edilmesi idi. Zira, örgütün kuruluşunu sağlayan gelişme Amerika Birleşik Devletleri'nde Dışişleri Bakanı olarak görev yapan John Foster Dulles’ın 1953 yılında Ortadoğu ülkelerine yaptığı gezi idi. ABD 2. Dünya Savaşını vahşice sona erdirirken dünya hakimiyetini ilan etse de fiilen dünya hakimiyeti CENTO ile ilan edilmişti. Bu tarihten itibaren İngiltere emperyalist hakimiyette ikinci sıraya düştü. 

Sadabat Paktı’na doğrudan katılmayan İngiltere CENTO’da imzacılardan biridir. Örgütü kurduran ABD ise bu kez gözlemci olarak yer alır. Pakistan hariç Türkiye, Irak ve İran aynı kadrodadır. Afganistan, rejim değişikliği ve İngiltere ile yaşadığı krizin ardından Rusya’ya yanaşmış o yüzden devre dışı bırakılmıştır. Onun yerine Batı’nın / Amerikan’ın ezeli ve ebedi dostu Pakistan örgüte dahil edilmiştir.

Bağdat Paktı’na başta Suriye ve Mısır olmak üzere birçok Arap ülkesi İsrail’e hizmet ettiğini düşündükleri için tepki göstermiştir. Ortadoğu’da Sovyet düşmanlığını organize etmeye çalışan örgüt bu yaklaşımı ile Arap ülkelerinin Sovyetler Birliğine sempati ile bakmasına ve ona yaklaşmasına da neden olmuştur.

Çok şükür ki, 1979 İran İslam Devrimi’nin ardından İran örgütten ayrılarak CENTO’nun fiilen sonunu getirmiştir. CENTO’nun Türkiye açısından bir önemi de şudur: dönemin Amerikan Dışişleri Bakanı CENTO anlaşması gereğince Türkiye’de bir iç karışıklık olması halinde Türkiye’ye müdahale edebileceklerini açıklamıştır. CENTO ortadan kalkmış olsa da ABD Türkiye’ye bazen doğrudan bazen dolaylı yollarla müdahale etmeye devam etmektedir. CENTO, Sadabat Paktındaki Kemalist Amerikancılığın (Emperyalizmcilik), Menderes dönemindeki Seküler Amerikancılığın tarzını oluşturur.

 

Mekke Anlaşması

7 Ağustos 2026 tarihinde Suudi Arabistan, Türkiye ve Pakistan arasında imzalanan ‘Mekke Ortak Savunma Anlaşması’ muhafazakâr kesimlerce ‘İslam NATO’su kuruluyor’ romantizmiyle büyük alkış aldı. ‘Pakistan’ın nükleer silahları artık bizim, bizim de nükleer silahımız olacak’ diyen başka bir romantik grup da mevcut. Hac kontenjanlarının artırılacağına sevinenler de Suudi turistlerin Türkiye’ye bolca döviz kazandıracağını düşünen bir akıl da cari!

Anlaşmaya göre üç ülkeden birine bir saldırı gerçekleşirse ülkeler saldırının kendi ülkelerine yapılmış olduğunu kabul edecek. Mesela Pakistan haksız şekilde Afganistan’a müdahale etmeye devam ederse Afganistan’da meşru müdafaa hakkını kullanırsa bu üç ülke Afganistan’a savaş ilan edebilecek. İran kendisine doğrudan saldıran Suudi Arabistan’a misillemede bulunursa bu üç ülke İran’a savaş ilan edebilecek. Ama İsrail olur da Suudi Arabistan’a veya Türkiye’ye saldırırsa biliyoruz ki bu ülkeler İsrail’e savaş ilan edemeyecek!

Bu haliyle bu anlaşma üçüncü tarz Milliyetçi- Muhafazakâr Amerikancılığa tekabül ediyor. Güvenlik ve iş birliği anlaşması olarak adlandırılsa da ABD ve İsrail’in güvenliğini tesis etmek amacıyla İran ve ‘Şii’lik tehdidine’ karşı kurulmuş uluslarüstü bir aklın projesi olarak duruyor. Amerika’nın yarım yüzyıldan fazla süredir inşa etmeye çalıştığı mezhepçilik hastalığı taraflar arasında çatışma durumuna hiç bu kadar yakın olmamıştı.

CENTO İran İslam Devrimi ile tarihe gömülmüştü bakalım Mekke Anlaşmasının başına neler gelecek. Veya bu anlaşma başımıza neler getirecek?

 

Cyrano de BERGERAC

 

 

BİLGİNİN İNSANİLEŞTİRİLMESİ- 4

 

VİZYON PROBLEMİ

 

Kamu dairelerinde mutlaka görmüşsünüzdür. Koca koca panolara Misyonumuz, Vizyonumuz, Kalite politikamız başlıkları altında garip garip metinler asılır. Ne işe yaradığını hazırlayanların da bilmediği bu metinler esas itibariyle uluslararası sertifikasyon adı altında kamu ve özel sektör kaynaklarının söğüşlenmesini amaçlamaktadır.

Bütün büyük sözlerine ve iddialı metinlerine rağmen bu sertifikaları alan kurumlar ne kalitelerini artırmıştır ne de vizyonlarında bir değişiklik olmuştur. Ama havalı bir metindir ve şirket sunumlarında hem rakip kurumlara karşı hem de ne olup bittiğini anlamayan sokaktaki insanlara karşı sizi birkaç numara daha büyük gösterir.

Aslında olay, yüzlerce yıl önce Ahilik teşkilatıyla, lonca yapılanmasıyla atalarımızın bilabedel ortaya koyduğu vizyonun kapitalist düzen tarafından ekonomik bir getiriye/sömürüye dönüştürülmesinden ibarettir.

Eğitim sisteminin vizyonu ve misyonu da bu sömürgeci düzenin pazarlama tekniklerine kurban edilmiştir. Tüm iddiasına rağmen mutlak doğru olarak önümüze konan Batılı model bir aldatmacadan ibarettir. Aynı şekilde son birkaç yüz yılda alternatif model olarak karşımıza çıkarılan ve İslami olarak adlandırılan eğitim sistemi de kötü bir karikatürdür. İslam’la bağı koparılmış ama İslami olarak adlandırılan bu model vizyonsuz seküler bir aldatmacadır.

Çok sayıda öğrencinin, çok sayıda öğretim görevlisinin, bina ve teknik malzemelerin, laboratuvarların ‘bilimsel’ seküler düşüncenin İslam adı altında kutsallaştırıldığı bu zeminler hem öğrenci ve öğretmenleri oyalamanın hem de bütün düşünce mekanizmalarının önünü kapatmanın yöntemlerinden biridir.

İlk ve orta öğrenim kurumlarından üniversitelere kadar bütün eğitim hiyerarşisi sistematik bir şekilde teslimiyetçi bir vizyonsuzluk ile dizayn edilmiştir. Bu vizyonsuzluk, Proje okullarından Anadolu ve Fen liselerine; medrese eğitimi yapan kurumlardan ilahiyat fakültelerine kadar bütün eğitim kurumları için teşhisi henüz konmamış bir hastalık olarak karşımızda bulunmaktadır.

Vizyonunu evrensel bir İslami akıldan almayan bütün organizasyonlar niteliksiz fiziki donatılardan ibarettir. Faruki, bütün alanlardaki vizyon problemini makalesinde şu şekilde anlatır:

‘Vizyonun alametifarikası taklit edilemez olmasıdır. Onun ancak küçük ve önemsiz öğeleri kopyalanabilir. Bu yüzden yaklaşık iki yüzyıllık Batılı ve seküler eğitim sonucunda Müslümanlar hiçbir şey üretememiştir.

Ruhsuz bir bilgi arayışı mümkün değildir ve kopyalanamayan asıl şey de ruhtur. Bu da bir benlik, dünya ve hakikat vizyonu yani din tarafından oluşturulur. İslam dünyasındaki eğitim bu vizyondan yoksundur. İslam dünyasında eğitimin önde gelenleri görgüsüz, kültürsüz ve hedefsiz kimselerdir.

Son iki yüzyılda Batı üniversitelerinde ilham veren güç milliyetçilik olmuştur, zira romantizm ‘mutlak varlık’ olarak Hristiyanlığın hükümsüz tanrısının yerine ‘Ulus’u koymuştur. Müslüman için Allah’tan başka hiçbir varlık mutlak değildir. Dolayısıyla ulus devlete mutlak sadakat göstermesi beklenemez. Zira Allah’tan başkasına gösterilecek böylesi bir sadakat, onun için şirk anlamına gelir. Kendi mirası ve geçmişiyle ilişkisi ne olursa olsun bir Müslümanın, Hristiyanlığını aşarak bulunduğu noktaya gelen Avrupalı bir ‘milliyetçi’ olması mümkün değildir.

Müslüman bir ülkede üniversite öğretim üyesinin ideal örneği olarak Batı’da doktora yapmış bir kişinin durumunu ele alalım. Bu öğretim üyesi, Batılı eğitim alır ve bir şekilde mezun olur. Eğitimine başlarken İslami bir motivasyona sahip olmadığından yani Allah rızasını kazanmak maksadıyla bilgi öğrenmek için değil, maddi veya kişisel nedenlerle ya da en iyi ihtimalle milliyetçi duygularla bu yolculuğa çıktığı için Batı’da kendisine sunulan bilgileri bütünüyle özümseyemez. Uzmanlık alanında Batılı profesörleri aşacak düzeye ulaşamaz. Antik Yunan, Pers ve Hint bilimlerini öğrenip onları İslamileştirmiş bir ecdada sahip olmasına rağmen, öğrendiklerini sindirememiş, İslami bilgi ve hakikat vizyonu içerisinde onları süzüp benimseyememiştir. Daha ziyade derslerini geçmek ve mezun olmakla ilgilenmiş, memleketine dönüp dolgun bir maaş ve saygın bir makam elde etmeyi düşünmüştür. Bilgi dağarcığı öğrenciyken okuduğu kitaplardan ibarettir. Çünkü eğitimi sırasında edindiği birikimin sınırlarını genişletmek için gerekli zamanı, enerjisi motivasyonu artık yoktur. Hayat ve çalışma koşulları onu bu tür uzak ideallerden alıkoyan uğraşlarla doludur. Doğal olarak öğrencileri de ondan daha isteksiz, daha kabiliyetsiz olarak yetişir. Öğrencileri için Batı ideali daha da uzaktır. Zaman içerisinde eğitim standartları gittikçe düşmeye başlar. İslam dünyasındaki Batılı eğitim, Batı’daki prototipinin bir karikatürü haline gelir.

İslam dünyasında öğretilen içerik ve metodolojiler Batı’dakilerin kopyasıdır, ancak Batı’yı ateşleyip harekete geçiren vizyondan yoksundur. Sonuç olarak sıradanlığın vasıtalarına dönüşürler. Bu bilinçsiz, ruhsuz içerik ve metodolojiler, İslami modellere alternatif olarak sundukları ilerleme ve modernleşme  yöntemleri kılıfıyla öğrencileri sinsi bir İslamsızlaştırma  etkisine maruz bırakır. Dolayısıyla İslam dünyasındaki bir üniversite mezunu tipik bir yeni yetmedir. Ve her şeyi bildiğini sanır ama aslında çok az şey bilir.’[1]

Faruki, vizyonsuz, iradesiz ve düşünme melekelerini yitirerek batının üstünlüğüne ikna edilmiş öğretim üyelerini, akademisyenleri ve öğrencileri sert biçimde eleştirir. Batılı üniversitelerde eğitim almış bir öğrencinin, yüksek lisans ve doktorasını bu üniversitelerde yapmış akademisyenlerin iflah olmaz bir aşağılık kompleksiyle yetiştirildiğini anlatır.

Eğitim alırken İslami bir motivasyona sahip olmayan, tamamen maddi beklentilere motive olan insanların Allah rızasını gözetmek gibi bir kaygılarının kalmadığını ve bu sebeple de verili bilgilerin dışında potansiyelini zorlayacak, kendini aşacak, yeni bir bilgi üretecek zihni hazırlığının olmayacağını söyler. Batılı bilgiyi tam olarak özümseyemez, yorumlayamaz ve mevcut durumunu geliştiremez.

Oysa İslami bilgi geleneği Antik Yunan, Pers ve Hint bilimlerini öğrenip, geliştirip, aşarak İslamileştirmiştir. Benimsemediği, özümsemediği, geliştiremediği ve İslamileştiremediği bilgiyi bir araç olarak görür. Kariyerini tamamlayabilmek için ezberler, içselleştiremez ve bir süre sonra unutmayı tercih eder. Onun için önemli olan ülkesine döndüğünde eline geçecek dolgun bir maaş, etkileyici bir kariyer ve önemli bir makam elde etmektir.

Bu ezberci akıl öğrencilerini de aynı şekilde yetiştirir. Kariyerini etkilemeyen hiçbir ideali, öznel bir duruşu, farklı bir bakış açısı yoktur. Bu yetişme tarzı birkaç nesil sonra eğitim standartlarını düşürür. Batıda üretilen bilginin küçük karikatürleri onun için yeterlidir fazlası da yüktür. Eğer bir şey geliştirilecekse bunu batılılar zaten yapacaktır, yorulmaya gerek yoktur.

Bilgi onun için sıradan bir vasıtadır. Vizyonu olmayan akıl ve içerik sadece kopya üretir. Zaman ve şartlar değişir ama kopyalar değişmez. Nesiller boyunca bilgi adına geçmişin kopyaları çoğaltılır. Bu bilinçsiz ve ruhsuz içerik ve metodolojiler bir süre sonra ilerleme, modernleşme adı altında İslami modellere alternatif olarak sunulur. Ardından kutsal bilginin ışığında İslamsızlaştırma devreye sokulur. Nihayetinde her şeyi bildiğini zanneden ve fakat sadece ezberleme kabiliyeti geliştirilmiş bir akademisyen olarak aramıza katılır.

İslam dünyasındaki akademisyenlerin İslami bir altyapısının olmaması eğitim problemimizin en büyük trajedisidir. İslam’la ilgili sınırlı bir bilgiyle yetişen öğrenciler üniversitede ideolojik bir boşlukla karşılaşır. İslam’a ilişkin iyi ve samimi duygulara sahip olsalar da bir fikir sahibi değillerdir. Bu iyi duygular çeşitli disiplinlerle karşılaştığında, bilimin ‘objektif’ yargıları ile çarpıştığında paramparça olur!

‘Zira gencimizin hiçbir savunması yoktur, düşünsel seviyede karşı koyacak bir vizyona da sahip değildir. Mezun olduğunda artık büsbütün ateist, seküler ya da komünist olmamışsa bile, İslam’a dair görüşlerini şahsi ve öznel alanla sınırlamış, ailesi ve çevresiyle kurduğu duygusal yakınlıkla ifade eder hale gelmiştir. İslam’ın herhangi bir sorunla ilgili en iyi çözümleri sunan, dolu ve canlı bir sistem olduğundan habersizdir.

İslam dünyasındaki üniversite öğrencisi, ders kitaplarında veya sınıflarda karşılaştığı yabancı ideolojilere düşünsel düzlemde direnmeye çalışırken, tank ve tüfeklere karşı eline kılıç ve kalkan tutuşturulmuş bir askere benzer. Batıdaki tüm lise öğrencilerine azami ciddiyet, sorumluluk, tutarlılık ve evrenselliğiyle batı geleneği ve birikimi öğretilirken, İslam dünyasının hiçbir yerinde İslam vizyonu öğretilmiyor. İslam dünyasındaki hiçbir üniversitede böyle bir vizyon, programların ana unsuru olarak öğrencilere zorunlu kılınmıyor.’[2]

 

 

 

 

---

[1] Bilginin İslamileştirilmesi-Genel İlkeler ve Çalışma Planı /MAHYA Yayıncılık / Sayfa. 23, 24, 25

 / 1. Baskı Aralık 2022 / İstanbul

[2] Bilginin İslamileştirilmesi-Genel İlkeler ve Çalışma Planı /MAHYA Yayıncılık / Sayfa. 26 / 1. Baskı Aralık 2022 / İstanbul

 

 

BİLGİNİN İNSANİLEŞTİRİLMESİ-3

 

DİNİ VE KÜLTÜREL BELİRTİLER

               Sömürgeciler Haçlı savaşlarının ardından birçok yeraltı ve yerüstü değeriyle birlikte Müslüman alimlerin kitaplarını da çaldılar. Bu kitapların çevirileri Avrupa’nın yükselişini sağlarken, Müslüman toplumlar kapıldıkları rehavetin de etkisiyle gerilemeye devam ettiler. Sömürgeciler, sanayi devriminin ihtiyaçlarını karşılamak için eğitim ve okuma-yazma seferberliğine girişirken Müslüman toplumlarda bu gayret belirli bir zümrenin tekelinde bulunuyor, geniş kitleler için eğitim ve okuma-yazma bir ihtiyaç olarak görülmüyordu.

               Bu yakın körlüğü ilerleyen zamanlarda daha patolojik bir hal alacak ve Müslüman topluluklar cehaletin, batıl inançların ve mistisizmin kucağına itilecekti. Teknolojik ve bilimsel eksikliklerini uzun yıllar sonra fark eden Müslümanlar, bu eksikliği ahlaki üstünlükleri ile örtmeye çalıştılar. Ancak haklı olmanın, iyi olmanın bu acımasız dünyada bir işe yaramadığını dramatik bir şekilde tecrübe ettiler.

               Şeyhinin faziletlerini, cemaatinin üstünlüklerini üzerlerine doğrultulmuş silahlara karşı bir koz olarak kullanmaya çalışan insanlar, silahlar karşısında moral değerlerin çaresizliğini, okudukları duaların fiziki tehditler karşısında yetersiz kaldığını en acı biçimde gördüler. Ancak bu tecrübe ediş bile mistik bir değerlendirmenin konusu oluyordu. Yenilginin, başarısızlığın sebebi, tebaanın şeyhine tam bir teslimiyet ile bağlanmamasından kaynaklanıyordu:

‘İyi niyetli olsun ya da olmasın Batılılaşma yanlısı Müslüman liderler, izledikleri politikaların er ya da geç İslam’a ve halkın kültürüne zarar vereceğinin farkında değillerdi. Batının üretkenliği ve gücünün yansıması ile Batının tanrı, insan, hayat, doğa, dünya, zaman ve tarihe ilişkin görüşleri arasındaki ilişkiyi kavrayamadılar veya o telaş içinde önemsemediler. Batılı değerleri ve yöntemleri öğreten seküler bir eğitim sistemi kuruldu. Kısa süre içerisinde İslam mirasından habersiz nesiller topluma katılmaya başladı. Bu gençler İslam mirası konusundaki cehaletlerinin yanı sıra geleneğin temsilcisi olan alimlere şüpheyle bakıyor, her ne kadar muhafazakâr, lafızcı, kuralcı veya mistik olsalar da İslam mirasının iyi niyetli muhafızları olan ulemaya kuşkuyla yaklaşıyorlardı. Ümmetin saflarında bir cepheleşme başladı. Batılılaşma ve sekülerleşme yanlıları bir tarafta, karşıtları diğer taraftaydı. Bir süre sonra sömürgeci güçler toplumda karar vericilerin Batılılaşma yanlıları olduğundan emin oldular.

Kur’an metninin bütünlüğü, Peygamberin özgünlüğü, sünnetin güvenilirliği, şeriatın mükemmelliği, kültür ve medeniyet alanında Müslümanların görkemli eserleri yani İslami olan her şey sömürgeciler veya yerli işbirlikçileri tarafından saldırıya uğradı. Amaç, Müslümanın kendine, dinine, ümmetine ve ecdadına duyduğu güveni sarsıp İslami bilinci zayıflatmaktı. Keza Müslümanın İslami karakterini çökertmek ve böylelikle direniş için gerekli manevi güçten yoksun bırakıp onu itaatkâr hale getirmek hedeflendi. Sömürgeciler ve işbirlikçileri, onun günlük hayatını Batı kültürünün ögeleriyle doldurdular. Gazete, kitap ve dergiler, radyo ve televizyonlar, sinema ve tiyatrolar, teyp ve kasetler, afiş ve ışıklı reklamlarla Müslümanlar adeta bombardımana tutuldu. Müslüman yönetimler başkentlerinde Batı tarzı gökdelen ve rezidanslarla dolu yeni caddeler açmakla övünürken, diğer şehir, kasaba ve köylerinde kol gezen sefalet ve yozlaşmadan utanç duymadılar. Batılılaşmış elitler film, opera, konser ve tiyatro izlemek için salonları doldururken, çocukları da seküler eğitim kurumlarında veya misyon okullarında Batılıların kitaplarının okuyordu. Ancak hiçbirisi hayatlarının geri kalanındaki düşünce ve eylemleriyle bu yaptıklarının tutarsızlığını fark etmiyor. Kendi kendine Batılılaşanlar, Müslüman çevre ve geçmişlerine karşı daha keskin bir tavır belirleyip cephe alıyorlar. İslam kültürünün bütünlüğü ve İslami hayat tarzının birliği onların kişiliklerinde, düşünce ve eylemlerinde, evlerinde ve ailelerinde paramparça oluyor.’[1]

 

Bütün bu merhalelerden sonra şehirlerimizde İslam mimarisinin öldüğünü, çok daha insani olan yatay mimari yerine dikey yapılaşmanın öne çıkarıldığını, Avrupa’nın sanayi devrimi sonrasında yaptığı bütün planlama hatalarının birkaç yüz yıl sonra hiç ders alınmadan tekrarlandığını, İslami şehir planlamasının yok edildiğini, gereksiz şekilde büyütülen şehirlerde nüfus yoğunluğunun artırılarak şehrin nefes alamaz, sürdürülemez hale getirildiğini, evlerimizdeki mobilyalardan, dekorasyon malzemelerine kadar ne yardan ne serden geçemeyen bir kafa karışıklığının hayatlarımıza dahil olduğunu söyleyebiliriz. Onlarca kat yüksekliğinde evler satın alıp, odalardan birine elektrik tesisatı çekmeyerek gaz lambası ile aydınlatan, koltuk takımı yerine sedirler döşeyen, duvarlarında İslam sanatının görsellerini kullanan ancak diğer odalarında modernizmin bütün putlarını kullanan bir modern zamanlar ucubeliğiyle karşı karşıyayız.

 

KRONİK VE AYNI ZAMANDA PATOLOJİK BİR HASTALIK

 

Faruki’ye göre, İslam toplumlarının yakalandığı hastalığın temelinde eğitim sistemi yer alır. Özellikle son 2 yüz yıllık akılsızlığın inşa ettiği kitleler ve onları yetiştiren seküler eğitim sistemi sorunun merkezini oluşturur.

Müslümanları İslam’a yabancılaştıran, Müslümanları İslam’dan uzaklaştırmaya çalışan bu müfredat ve işleyiş hastalığın ürediği ve hızla yayıldığı bir odaktır. Sistem bizi İslam’a yabancılaştırırken çocuk yaşlardan itibaren üzerimize dikte edilen seküler metodolojiden güç alır. Müslüman gençleri küçük yaşlardan itibaren yoğuran ve kıvama getiren, bilinçlerini Batı’nın kötü bir kopyasına dönüştüren bu sistem nihayetinde Müslüman insanları İslam’a düşman kalıplara dönüştürür.

Emperyalist hegemonyanın en güçlü argümanı, adına ‘modern bilim’ denilen hurafeler bütünüdür. Bu hurafeler bütünü hurafe olmadığını ispat etmek için başka hurafelerden kendine referanslar üretir. Sanayinin ihtiyaç duyduğu pazarlama teknikleri bu hurafeler yoluyla kendine yol bulur. Nebati yağların pazarlanması hayvani yağlar aşağılanarak yapılır. Bakır kaplar yerine neden teflon tavalar kullanmamız gerektiğini kulağımıza bu üfürükçüler fısıldar. Sağlık alanında üretilen materyaller, ilaçlar, takviye ürünleri de aynı üfürükçünün dudakları arasından dökülür. Şartlar değiştiğinde hurafeler de değişir. 25 yıl önce kutsanan ‘modern bilim’ değişen şartlarda ‘yeni modern bilimin’ ışığında geçmiş hurafeleri oyun dışı bırakır. Üretim mekanizmaları değişmiş, sermaye hayvani yağ üretmeye başlamış, bakır kaplar artık sermaye tarafından üretilir hale gelmiştir. Üstelik geçmişte pazarlanan sağlık ürünleri ve ilaçların yerine de yenileri çıkmış daha önce kullanılan ilaçların zararları bilim adamlarınca ispat edilmiştir!

Bütün hurafeler bir araya geldiğinde Müslümanların geçmişle bağı koparılır, gerçeklikle ilişkisi koparılır ve gelecek tasavvuru yok edilir. Onun için artık bilim kutsal bir olgudur. Bilimsel olan kesindir. Söylediklerini her çeyrek asırda değiştirse de/yalanlasa da o kutsal bir metindir ve eleştirilemez. Kutsalı olmayan yeni nesil kendine yeni bir kutsal üretmiştir. Seküler modern bilim onun yeni tanrısıdır.

 

EĞİTİM PROBLEMİMİZ

Bugün, İslam toplumlarının en büyük problemi eğitimdir. Kimi fiilen sömürge olmasa da zihnen sömürge olmaya devam eden ülkelerde sömürgecinin dayattığı eğitim sistemi sürdürülmektedir. Özellikle Afrika ülkelerinde Fransız eğitim sistemi başarılarıyla dikkat çekicidir! Diğer İslam toplumları ise yerli ve milli adı altında kopya eğitim sistemleri inşa etmiş ve her kötü kopya gibi başarısız olmuştur. Herhangi bir özgünlüğü olmayan, kültürel bağları kopuk iki kere ikinin dört etmesini bilimsel bir gerçeklik kabul eden, sonuca dayalı bir başarı yöntemini benimseyen bu sistemler uluslararası akreditasyonu/teslimiyeti başarı kabul etmektedir.

‘İçeriği giderek muhafazakarlaşan ancak niceliği giderek daha da sekülerleşen bu metodoloji ile sağlıklı bir eğitim modeli üretebilmek mümkün değildir. İster geleneksel okullar olsun ister modern okul ve üniversiteler olsun, İslam karşıtı tezlerin savunuculuğunda hiçbir zaman bugünkü kadar cüretkâr olunmamıştır’[2] der Faruki.  Sömürgeciler ülkeyi terk ettiklerinde yerlerine efendilerine hizmet edecek, söz dinleyecek ve sorun çıkarmayacak ‘yerli’ sömürge valileri atarlar. Bu ‘yerli’ sömürge valileri de efendilerinin isteklerine uygun seküler sistemler inşa ederler. Üstelik efendilerinden daha sert, daha acımasız, daha kuralsız ve daha ahlaksız olurlar.

Çünkü; sömürgecilik dönemlerinde ontolojik olarak direniş, özgürlük ve mücadele arayışları gündeme gelirken, zafer kazanıldıktan, düşmanı denize döktükten sonra, ‘yerli sömürgecilik’ döneminde zafer kazanmanın da verdiği rehavetle insanlar kayıtsız, ilgisiz ve sorumsuz bir akla teslim olurlar.

 

 

 

 

 

 

---

[1] Bilginin İslamileştirilmesi-Genel İlkeler ve Çalışma Planı /MAHYA Yayıncılık / Sayfa. 19-20 / 1. Baskı Aralık 2022 / İstanbul

[2] Bilginin İslamileştirilmesi-Genel İlkeler ve Çalışma Planı /MAHYA Yayıncılık / Sayfa. 22 / 1. Baskı Aralık 2022 / İstanbul

 

BİLGİNİN İNSANİLEŞTİRİLMESİ-2

 

Faruki, Bilginin İslamileştirilebilmesi için üç birliğin sağlanması gerektiğini savunur. Bilginin Birliği, Hayatın Birliği ve Tarihin Birliği. Faruki, Bilginin bu üç birliğini şu şekilde anlatır.

Bilginin Birliği: Tüm disiplinler hakikatin rasyonel, objektif ve eleştirel bilgisini araştırmalıdır. Böylelikle bazı bilimlerin akli, bazısının nakli yani irrasyonel olduğu, bazı disiplinlerin bilimsel ve mutlak, diğerlerinin dogmatik ve göreceli olduğu iddiaları rafa kalkacaktır.

Hayatın Birliği: Tüm disiplinler baştan değerlendirilmeli ve yaratılışın amaçlı tabiatına hizmet etmelidir. Bu da bazı disiplinlerin değer merkezli, bazılarınınsa değer yargısı içermeyen, bağımsız veya nötr olduğu iddiasını boşa çıkaracaktır.

Tarihin Birliği: Bu ilke ışığında tüm disiplinlerin tarih boyunca insan eylemlerinin topluma veya ümmete ait nitelikler taşıdığı ve ümmetin amaçlarına hizmet etmesi gerektiği kabul edilecektir. Böylelikle bilginin bireysel ve toplumsal bilimlere bölünmesi engellenecek, bütün disiplinlerin aynı anda hem insana hem de ümmete dönük olması sağlanacaktır.[1]

Faruki, bütün ders kitaplarının bu birlikler üzerine yeniden yazılması gerektiğini savunur. Bilginin Birliği gereği bu kitapları işleyecek Müslüman öğretmenler yetiştirilmeli, eğitim kurumları İslam’ın rehberliğinde edinmiş oldukları tarihi rolü tekrar üstlenebilecek şekilde yeniden yapılandırılmalıdır. İsmail Raci Faruki, Hayatın Birliğini bütün kâinatın sahibi ve yaratıcısı olan Allah’ın varlığına bağlar. Yaratıcı, yarattığı bütün unsurların bilgisine en iyi sahip olandır. Bilgi ve bilim en iyi bileni yok sayarak sağlıklı bir üretim gerçekleştiremez. Bu hayatın normal akışına aykırıdır. Dolayısıyla Bilginin Birliğini, Hayatın Birliğini, Tarihin Birliğini kabul etmeden doğru bir sistem, doğru bir metodoloji geliştirilemez. Eğer bu gerçekliğe rağmen bugün olduğu gibi seküler bir sistem ve metodoloji geliştirilmişse bu sistemin çöktüğünü, dağıldığını, yok olduğunu görmek çok yakındır. Bu enkaz altında kalmamak için bugünden önlem alınmazsa sonuç hepimiz için kaçınılmaz olacaktır. 

               Bu üç ilkenin temeli aslında İslam’ın her şeyle irtibat halinde olduğu esasına dayanır. Fizik, kimya ya da astronomi yaratıcıdan bağımsız, yaratıcının ilgi alanı dışında tariflenemez. Psikoloji, felsefe, doğa bilimleri, düşünce hayatının kendisi bütün bu sistemleri yaratan varlık/yaratıcı göz ardı edilerek anlaşılamaz. Eğer seküler bir bakışla hayatı, bilimi, bilgiyi anlamaya çalışanlar varsa, sadece anlamaya çalışmayan zorla kabul ettirmeye çalışan metodolojiler varsa çok kalabalık olsalar dahi eğitilmeli, terbiye edilmeli ve gerçek hayata dahil edilmelidir.

 

TEŞHİS VE TEDAVİ: BELİRTİLER

 

               İlk kez Atasoy Müftüoğlu tarafından dile getirilen yenilgimizin 1492[2] yılında başladığı ifadesi son yıllarda ama özellikle 7 Ekim ve sonrasında Gazze, Lübnan ve İran’ın saldırıya uğramasıyla daha anlaşılır hale geldi. Kendi tarihimizden örnek vermek gerekirse 1453 yılında İstanbul’un fethedilmesi aslında gerilemenin de başlangıcıydı. Bütün şatafatlı görüntüsüne rağmen Osmanlı İmparatorluğunun gerilemesinde bir kızıl elma ülküsü olan İstanbul’un fethedilmesi başat rol üstlendi.

               İslam toplumlarında 1400’lü yıllarda başlayan gerileme ve çöküş hikayesi 19. Yüz yıldan itibaren hızlı ve önlenemez bir sonla neticelendi. Bu tarihten itibaren İslam toplumları tarihin bugüne kadar görmediği ağır bir yenilgiyle yüzleşiyor.

               Müslümanlar yenilmekle kalmadılar öldürüldüler, katledildiler, soykırıma uğratıldılar. Sadece malları ve toprakları çalınmadı hayatları, umutları ve gelecekleri ellerinden alındı. Zihnen sömürüldüler, sömürülmeyi içselleştirdiler ve yenilgiyi normalleştirdiler. Bu yenilgi ve yok oluş beraberinde Batılılaşmayı (şeklen, aklen ve ahlaken), sekülerleşmeyi ve doğal olarak İslamsızlaşmayı beraberinde getirdi.

               Bu süreçte Müslüman imajı negatif anlamlara evrildi. Bilerek, isteyerek Müslümanların ve Müslümanlığın ‘fanatik/marjinal’, ‘terörist’, ‘gerici’, ‘zavallı’, ‘tembel’, ‘aşağılık’ olduğu profesyonelce zihinlere aktarıldı. Bu propagandanın ana malzemesi onlarca yıldır seküler bir akılsızlıkla yetiştirilen ‘seçkin’ isimlerdi (Akademisyenler, siyasetçiler, bürokratlar, sanatçılar vb.).  Müslümanlar ve Müslümanlık bu kendini nimetten sanan ‘orta mektep aydınları’ tarafından bir nefret ve aşağılama nesnesi haline getirildiler.

Müslümanlığın kendine Müslüman (Müslüman olmadıklarını asla kabul etmediler) seçkin bir azınlık tarafından ‘hastalık’ olarak tanımlandığı ve halen tanımlanmaya devam edildiği bu süreç siyasi oluşumları ve toplumsal yaklaşımları da etkiledi.

Mısır, Tunus, Suriye, Türkiye, Cezayir, Suudi Arabistan, İran (devrim öncesi) ve Irak gibi Müslüman devletlerde hastalık hızla yayıldı. BAAS partisi ya da adı BAAS partisi olmayan tek parti diktatörlükleri iktidara getirildi. Müslümanlara ve İslam’a nispet edilen bütün bağlar, ilkeler koparıldı. Türkiye gibi ülkelerde kurucu irade BAAS rejimi adı altında olmasa da benzer bir BAAS rejimi inşa etti. Etkileri bütün İslam ülkelerinde halen süren bu rejimler sadece İran’da İslam Devrimi ile alt edilebildi. İran dışındaki İslam toplumlarında insanlar bazen ikna edilerek, bazen cebren BAAS rejimleriyle barışmaya zorlandılar. Barışmak istemeyen, rıza göstermeyen topluluklar ise yok edilerek susturuldular.

 

SİYASİ BELİRTİLER

 

Siyasi bir üst akıl Müslümanları parçalayabilmek için Ümmet Bilinci fikrini yok etmeye çalıştı. Oryantalistler yüzlerce yıl çalıştıktan sonra Ümmet kavramı yok edilmeden İslam’ın iddialarının çökertilemeyeceğini öğrendiler.

               Birinci dünya savaşı ile birlikte İmparatorluklar düzeninden Ulus-Devlet modeline geçildi. Ümmet kavramının yerine Ulus-Devlet modeli dayatıldı. Bugün itibariyle de dayatılan bu modelin başarılı olduğunu görmek mümkün!

               Ümmet modelinin yok edilmesiyle birlikte sömürgeciler özgürlük ve/veya halkların kendi iradelerini yönetime yansıtması adı altında onlarca suni, sevimsiz ve birbirine benzeyen ama birbirine düşman edilen ülkeler kurdurdular.[3]

               Hepsi birbirine düşman edilen bu ülkecikler asıl düşmana odaklanmak yerine daha düne kadar barış içerisinde birlikte yaşadıkları kardeşlerine saldırdılar. Onlarca yıl süren bir kısmı halen devam eden, bir kısmı fiili çatışmaya dönüşmese de alttan alta sürdürülen bu saldırılarda İslam göz ardı edilerek seküler Ulus-Devlet modeli ile Milliyetçilik ve bir türevi olan Mezhepçilik kutsallaştırıldı. Faruki, bu süreci kitabında şöyle anlatır:

‘Düşmanın işbirlikçi olmaya hazır yöneticiler bulduğu birkaç bölge hariç, İslam dünyasının genelinde sömürge idareleri ülkedeki bütün siyasi kurumları yok etmiştir. Sömürge idarelerinin geri çekilme vakti geldiğinde, iktidar Batılılaşmış ve itaatkâr yerli elitlere devredilmiştir. Buna rağmen iktidarın asıl sahibi, ilk fırsatta yönetime el koymayı bekleyen ordu olmuştur. Pek çok örnekte görüldüğü üzere Müslümanlar hükümeti idare edecek, direniş için kitleleri harekete geçirecek, onları yapıcı siyasi eylemlere yönlendirecek ya da en basitinden birbiriyle uyumlu bir şekilde hareket etmelerini sağlayacak siyasi teşkilatlardan yoksun oldukları için askerler tarafından yönetilmektedir.’[4]

 

EKONOMİK BELİRTİLER

 

Müslümanlar siyasi model üretememenin yanında veya kendilerine dayatılan modele itiraz edememenin yanında ekonomik anlamda da geri kaldılar ve yenildiler. Sanayi devrimini kaçırdıkları gibi uzay ve bilişim çağının fırsatlarını da ıskaladılar. Sanayi ve üretim teknolojileri yerine tarım ve hizmet sektörünün yetersiz de olsa İslam ülkelerinde yaygın olması bunun en belirgin göstergesidir. Bu durum tarım ve hizmet sektörünü aşağılamamızı gerektirmez elbette bir ülkenin tarım alanında kendi kendine yetebilir olması büyük bir değerdir. Ancak esas olan sanayi ve tarım sektörünün paralel yükselebildiği bir organizasyon yapısıdır. Ne yapar tarım ve hizmet sektörü?

Sömürgecilerin kendi ülkelerinde görmediği saygı ve hizmeti kendi ülkelerinin 10’da bir fiyatına karşılar. Kendi halkına pahalı sunduğu hizmetleri yabancı unsurlara çok daha ucuza sunar. İngiltere Kraliçesi için ilaç ve katkı maddesi kullanılmadan üretilen ürünleri yetiştirirken kendi halkı için sağlıksız gıdalar üretir. Faruki 1980’li yıllarda durumu şu şekilde özetler:

‘Temel gıda maddeleri, giysiler, enerji ve sanayi malzemeleri gibi en hayati gereksinimlerde bile kendine yetebilen bir İslam ülkesi yoktur. Üretim ve sanayi sektörünün bu yetersizliği nedeniyle, ihtiyaçlar eski sömürgecilerden ithal edilen hazır ürünlerle karşılanmaktadır. Sömürgeci güçler, aslında hiç de adil olmayan bu ticareti herhangi bir sebeple durdurmaya kalksa, bütün ülkelerde kıtlık tehlikesi baş gösterir. Sömürgeci çıkar grupları her yerde tüketim çılgınlığını teşvik edip kendi ürünlerine talep yaratırken, Müslümanların üretim yapması için gerekli hammadde göz ardı edilmektedir. Müslümanların yerli üretimiyle rekabete giren sömürgeciler, onları piyasadan silmeyi hedeflemekte ve genellikle başarılı olmaktadır.’

‘Sömürgecilerin yardımlarıyla kurulan sanayilerin aslında onların kontrolündeki hammadde veya yedek parçalara bağımlı olduğu, dolayısıyla bütün endüstrinin kendi emellerine hizmet edecek şekilde sömürgecilerin insafına kaldığı görülmektedir.’

‘Direnişin bir ön koşulu olduğundan Müslümanların tarımda kendine yeten bir konuma gelmesi, sömürgecilerin en büyük çekincesidir. İslam dünyasının her yerinde, şehir hayatının güzelliğine dair sahte vaatlerle, spekülatif inşaat ve tüketim sektörlerindeki geçici işlerin cazibesiyle Müslüman çiftçiler köylerinden koparılmaktadır.’[5]

 

Büyük çoğunluğu İslam ülkeleri topraklarında yer alan sanayinin hammaddesini teşkil eden yeraltı kaynaklarının kullanımı ise sömürgecilerin kontrolündedir. Sömürgeciler, İslam ülkelerinin yeraltı kaynaklarından elde ettiği düşük miktardaki gelirin kullanımı içinde kendince çözümler hazırlamaktadır! İslam coğrafyasının bütün gelirleri inşaat sektörüne, reklamlar ve marka hastalığı ile çılgınca önerilen tüketim ürünlerine daha da önemlisi düşman kabul edilen Müslüman komşu ülkelere karşı silahlanmaya kullanılmaktadır. Elbette son derece pahalı olan bu silahlar sömürgeciler tarafından sağlanmakta üstelik düşmanlaştırılan ülkelere karşılıklı satılmaktadır. Bu sayede herhangi bir İslam ülkesinin bilim ve teknolojiye, sanayiye, eğitime ve kendine yetebilecek tarım ürünlerine yatırım yapması engellenmektedir. Dünyada açlık ve kıtlıkla mücadele eden toplumlara bakıldığında, sanayileşememiş, üretim kapasitesini geliştirememiş, eğitim problemini çözememiş ülkelerde bu durum açıkça görülebilir. Üstelik bu ülkelerin açlık ve kıtlığa rağmen silah sanayine yaptıkları yatırım (tüketim) dikkate alındığında durum vahim ve göz yaşartıcıdır! 

 

 

 

---

[1] Bilginin İslamileştirilmesi-Genel İlkeler ve Çalışma Planı /MAHYA Yayıncılık / Sayfa. 10 / 1. Baskı Aralık 2022 / İstanbul

 

[2] 2 Ocak 1492’de Emevi İslam Devleti Haçlılara yenilerek yıkıldı. On binlerce Müslüman katledildi.  Müslümanlar bu yenilgi ile İber yarımadasından çıkartıldı.

[3] Bilginin İslamileştirilmesi-Genel İlkeler ve Çalışma Planı /MAHYA Yayıncılık / Sayfa. 16 / 1. Baskı Aralık 2022 / İstanbul

[4] Bilginin İslamileştirilmesi-Genel İlkeler ve Çalışma Planı /MAHYA Yayıncılık / Sayfa. 17 / 1. Baskı Aralık 2022 / İstanbul

[5] Bilginin İslamileştirilmesi-Genel İlkeler ve Çalışma Planı /MAHYA Yayıncılık / Sayfa. 17-18 / 1. Baskı Aralık 2022 / İstanbul

 

BİLGİNİN İNSANİLEŞTİRİLMESİ[1] -1

 

1921 Yılında Filistin’in YAFA şehrinde dünyaya gelen İsmail Raci FARUKİ ilk ve orta öğrenimini St. Joseph Kolejinde tamamladı. Ardından Beyrut Amerikan Üniversitesi felsefe bölümünden mezun oldu. 1945-1948 yılları arasında Celile’nin son Filistinli Valisi olarak görev yaptı. 1948’de Yahudi işgalinin başlamasıyla Beyrut’a hicret etti. Beyrut’tan sonra Amerika’ya giderek İndiana Üniversitesinde felsefe anabilim dalında yüksek lisansını tamamladı.

Amerika’da iken kendine ‘Ben kimim?’ diye sormaya başlayan Faruki, önceleri bu sorunun cevabını ‘Ben Arabım’ diye yanıtladı. Amerika günleri ise onu başka bir dünyaya taşıdı. İslam üzerine araştırma yapması gerektiğini fark ederek Ezher Üniversitesine başvurdu. 3 Yıl boyunca burada eğitim gördükten sonra tekrar Amerika’ya döndü. MCGİLL Üniversitesinde dersler vermeye başladı.

Ezher Üniversitesinden döndükten sonra ‘Ben kimim?’ sorusuna verdiği cevap değişmişti: ‘Ben kimim sorusuna önceleri Filistinli, Arap ve Müslümanım diye cevap veriyordum. Oysa şimdi bana kim olduğum sorulduğunda ben bir Müslümanım diyorum.’

Faruki, ABD’de Müslüman Sosyal Bilimciler Birliği, İslam Koleji ve Uluslararası İslam Düşüncesi Enstitüsü gibi birçok organizasyonun kuruluşuna öncülük etti. Pakistan, Hindistan, Güney Amerika, Malezya, Libya, Suudi Arabistan ve Mısır başta olmak üzere birçok İslam ülkesinde İslami araştırma kurumlarına proje ve danışmanlık hizmeti sundu.

Hayatının sonuna kadar Filistin davasını birinci önceliği olarak kabul eden Faruki, 1986 yılında Pennsylvania’da üniversite kampüsündeki evinde, bir sahur vakti Yahudi teröristler tarafından eşiyle birlikte şehit edildi.

               Faruki, 25 kitap yazdı ve 100’ün üzerinde makale yayınladı. Kitaplarında ve makalelerinde temel önceliği İslami düşüncenin temeli olarak gördüğü ‘Tevhit’ akidesi idi. Bilginin İslamileştirilmesi (Genel İlkeler ve Çalışma Planı) kitabı onun meselelere tevhidi yaklaşımının en bariz örneklerinden biridir. Faruki, makale boyunca bilgi, bilgiye erişim (Okul-Üniversite) ve bilginin paylaşımı hususlarına tamamen tevhidi bir çerçeveden yaklaşarak akademi ve okullara örnek bir model önerisi sundu.

1982’de sunulan ve geliştirilerek yaygınlaşması umulan bu proje ilerleyen zamanlarda kadük bırakılarak tamama erdirilemedi. Bugün, yaşadığımız seküler rahatsızlıkların tamamında bilginin İslamileştirilememesinin esas sorun olduğunu söylersek yanılmış olmayız.

Bilginin İslamileştirilmesi hususunda Faruki ile birlikte iki isim daha dikkat çeker. Makalenin devamında İslam Deklarasyonu çerçevesinde değineceğimiz Aliya İzzetbegoviç ve yaşayan bir hazine olarak Atasoy Müftüoğlu da aynı dertten mustariptir. Sözün burasında Aliya İzzetbegoviç’i ilerleyen sayfalara bırakarak Atasoy Müftüoğlu’na bir parantez açalım.

Atasoy bey, 84 yıllık yaşamı boyunca 40’ın üzerinde kitap, yüzlerce makale yazmış bir mütefekkirdir. Sadık okuyucuları neredeyse bütün yazılarında bir fikri takibin izlerini kolaylıkla görecektir.  Atasoy Bey’in İslam’a bütüncül yaklaşımı Müslümanların 500 yıldır fikir üretemediği, sanatta, teknolojide, kültür ve politikada taklitten öteye geçemediğine ilişkin öteden beri gelen eleştirileri hala gerçekliğini koruyor. Aliya İzzetbegoviç’i, İsmail Raci Faruki’yi ve Atasoy Müftüoğlu’nu bir araya getiren ortak düşünce de bu. Atasoy Bey konuya yaklaşımını Hamaset Söyleminin Sefaleti kitabında şöyle aktarıyor:

İslam dünyası olarak anılan dünyada entelektüel/bilimsel alanı terk ederek mistik/tasavvufi alana kapanan toplumlar/kültürler, bu tercihleriyle emperyalist/siyonist tarihin önünde savrulmaya devam ediyor. Geleneği/göreneği/statükoyu içselleştirerek bir hayat tarzına dönüştüren toplumların yeni bir tarih inşa etmeleri düşünülemez. Günümüzde fütuhat tarihi ve kültürünü politik propaganda aracına dönüştüren bir zihniyetin entelektüel tarihe bir katkıda bulunması düşünülemez. Bugün Müslümanlar olarak, yerli-milli bencillikler sebebiyle evrensel bir İslami dayanışma gerçekleştirme iradesine sahip olmadığımız için evrensel yalnızlıklar, evrensel yenilgiler, evrensel acı ve ızdıraplar yaşıyoruz. İslam dünyası ulus devletleri, Haçlı-Amerikan emperyalizminin ürettiği-kontrol ettiği-biçimlendirmeye çalıştığı bir dünyada gelecek arıyor. Konformist-mistik bir romantizm ve nostaljiyle malul olan düşünce/kültür/edebiyat/ilahiyat dünyası, seküler emperyalizmle entelektüel bir hesaplaşma gerçekleştirmeyi düşünmüyor. Haçlı emperyalizmi, siyonist emperyalizm, Müslümanların sadece evlerinde Müslüman olmasını istiyor. Burada, İslam dünyasında İsmail Raci Faruki’nin Bilginin İslamileştirilmesi projesi dışında, hiçbir zaman epistemolojik bir direnişin/hesaplaşmanın gündeme gelmediğini, gündeme getirilemediğini hatırlamak, hatırlatmak hayati önemi olan bir konudur.

İslam dünyası toplumları yapısal bir yozlaşma ile karşı karşıya bulunduğu için evrensel İslami dünya görüşünün, yerli-milli parçalara bölünerek etkisiz-işlevsiz-anlamsız hale getirilmesi karşısında hiçbir şey yapamıyor. Sağcılık, milliyetçilik, mezhepçilikle malul bir İslam dünya görüşünden söz edilemeyeceğini bilmek/anlamak gerekiyor. Bu nedenledir ki içerisinde yaşadığımız toplumda da görülebileceği üzere İslam toplumlarında, yerli-milli parçalardan, eğitim projelerinden epistemolojik bağımsız bir sistem çıkarılamıyor. Oportünist sağcılık, oportünist muhafazakarlık, oportünist dindarlık, oportünist muhafazakâr politik kadrolar-zihniyet, İslami dünya görüşünü sahiplenebilecek, temsil ve tecrübe edebilecek, ahlaki/entelektüel/siyasal müktesebata sahip değiller. Bunun içindir ki bu kadrolar, İslam’ı, Kudüs’ü, Filistin ve Gazze’yi politik bir propaganda aracı olarak kullanıyor, hayasızca istismar ediyor. Sözünü ettiğimiz kadrolar, ahlaki/entelektüel/siyasal yetersizlikleri/iradesizlikleri sebebiyle Haçlı emperyalizminin vesayetiyle/himayesiyle bütünleşme ihtiyacı duyuyor.[2]

İslam dünyası toplumlarında entelektüel hayat, eğitim hayatı, akademik hayat, modern dünyada, modern-seküler bilimsel otoritenin nasıl kurulduğunu, bu otoritenin İslam’ın otorite ve meşruiyetini nasıl geçersiz kıldığını, İslami otoritenin yeniden nasıl tesis edilebileceğini konuşmaya, tartışmaya, bu konu etrafında özgün-bağımsız analizler yapmaya, öneriler geliştirmeye cesaret edemiyor. Bu meselenin hayati bir mesele olduğunu düşünmüyor olmaları da ihtimal dahilindedir. Bu toplumlarda yerli-milli propagandacılar, aparatçıklar ‘alim’ sayıldıkları için toplum, varoluşsal meseleleri duygusuz bir kayıtsızlıkla takip ediyor. Duygusuz kayıtsızlıklar sebebiyle toplum, kültürel hayatın sefalet düzeyine hapsedildiğini görmüyor.[3]   

Atasoy Bey’in Anormal Zamanlar Anormal Müslümanlıklar başlığı altında söylediği bu sözler, Faruki’nin yaralarıyla Atasoy Müftüoğlu’nun yaralarının nasıl benzeştiğini ve hatta nasıl aynılaştığını gösteriyor.

 

BİLGİNİN İSLAMİLEŞTİRİLMESİ MÜMKÜN MÜ? 

 

Faruki’nin 1982 yılında İslamabad’da İslam Üniversitesinde sunduğu tebliğin esası bu soruya cevap aramak ve eğer olabiliyorsa nasıl olacağını cevaplamak, çözüm önerileri sunmak esasına dayanıyor.

Faruki, seküler eğitim sisteminin Ezher Üniversitesinde bile -diğer İslam ülkelerinde olduğu gibi- hastalıklı bir hal aldığını fark ederek bu hastalıktan ümmetin nasıl kurtulacağına dair bir tedavi denemesi yapıyor, bir reçete yazıyor. Hicri on dördüncü yüzyılın ikinci yarısından itibaren İslami bir uyanış dalgasının yükseldiğini devasa özgürlük adımlarının atıldığının altını çizen yazar, izleyen dönemlerde büyük bir gerilemeye tanıklık edildiğini üzüntüyle aktarıyor:

‘Aynı dönemde bu gelişmelerle birlikte büyük bir gerilemeye de tanıklık ettik: Dünyanın her yerinde Müslümanlar diğer medeniyetleri taklit etme yarışına giriştiler. Bu yarışta hiç kimse hiçbir alanda hedefine ulaşamadığı gibi, bu süreç Müslüman toplumun seçkinlerinin İslamsızlaştırılması ve geri kalan kesimlerin ahlaken bozulmasına neden oldu.

İslam vizyonu sömürgeci işgalcilerin vizyonunun gölgesinde kaldı. İşgalciler çoktan gitmiş olsalar bile, bu yabancı vizyon olduğu yerde kalmış hatta daha da zehirli bir hal almıştı. Nesiller birbirini takip etse de Müslümanlar bu yabancı vizyonun gölgesinden çıkamadı. İthal edilen kurumlarda; aralarında İngilizce ve Fransızcanın yaygınlaşmasında, işyerleri, evler ve şehirlerin tasarımında; eğlence programlarında, ekonomik ve siyasi politikalarda; hakikate, tabiata, insana ve topluma dair benimsedikleri görüşlerde bu vizyon kendini açıkça gösteriyor.

Bu yabancı görüşlerin yaygınlaşmasının altında yatan temel etmen, ‘modern’ ve ‘İslami’ olmak üzere ikiye bölünen eğitim sistemidir. Eğitim sisteminin bu şekilde ikiye bölünmesi Müslümanların geri kalmışlığının en somut göstergesidir. Bu mesele ele alınıp çözülmedikçe ümmeti canlandırmak için harcanan bütün gayretler boşa gidecek ve İlahi emaneti layıkıyla taşımak mümkün olmayacaktır.’[4]     

 

Faruki, geçmişte birçok ‘önemli’ Müslüman şahsiyetin eğitimde reform adı altında

müfredatlarına bu ‘yabancı’ vizyonu ekleyerek yanıldıklarını söyler. Türkiye gibi müfredatını/müktesebatını tamamen yok ve teslim eden ülkelerde durum daha da vahimdir. Seyyid Ahmet Han ve Muhammed Abduh başta olmak üzere birçok entelektüel bu tuzağa kolayca çekilmiştir. 

Neredeyse herkes tarafından İslami eğitimin zirvesi kabul edilen Ezher, 1961 yılında Cemal Abdülnasır tarafından modern bir üniversiteye dönüştürülür. Faruki’ye göre düşülen tuzaklardan biri de budur.

Gerek entelektüel isimler gerekse ülke yöneticileri 1970’li yıllardan itibaren yükselen bir enfeksiyona yenik düşmüştür. ‘Batının iyi yönlerini alalım’ hastalığı geri dönülemez biçimde bütün bünyeyi ele geçirmiştir. Onlara göre modern eğitim zararsızdır ve sadece Müslümanların güçlenmesini sağlayacaktır. Halbuki, bu seküler dünya görüşünün Müslümanlara yabancı olduğunu, üretilmiş seküler beşerî ve sosyal bilimlerin hakikat, hayat, dünya ve tarih anlayışının öğretilmiş/ezberletilmiş/kirletilmiş bir fikri altyapının yansıması olduğunu görememişlerdir. Belki de kolaycılığa kaçarak, konforlarına yenilmiş ama bunu asla kabullenmemişlerdir.

Bu kafa karışıklığı Müslüman toplumlarda hala giderilebilmiş değil. Bunun bir neticesi olarak da büyük umutlarla gerçekleştirilmeye çalışılan reform hareketleri olumlu sonuçlar doğurmadı. Bir yandan İslami eğitim giderek hantallaşırken diğer taraftan kurtarıcı olacağı düşünülen batılı/seküler eğitim sistemi nitelikli çalışmalar üretemedi. Neticede kendi varoluşunu yenileyemeyen bununla birlikte taklit ettiği sistemden de verim alamayan daha da kafası karıştırılmış nesiller ortaya çıktı. Bu kirletilmiş nesil, kendini ‘ilerici’ zanneden züppelerden oluşuyordu. Bu züppe entelektüel nesil kendilerince ‘muhafazakâr’ ve ‘gerici’ kabul ettikleri insanlara üstünlüklerini kabul ettirdiler. Müslüman toplumun büyük kısmı zımnen de olsa seküler dünya görüşünün İslam’a üstünlüğüne ikna edildi! Böyle bir durumda ne yapılması gerektiğini Faruki şöyle anlatır:

‘Eğitim reformu adı altında sunulan bu tür yüzeysel ve zararlı yöntemlerin Müslüman alimlerce reddedilmesinin vakti gelmiştir. Müslümanlar için eğitim reformu, bizzat çağdaş bilginin İslamileştirilmesi olmalıdır. Bugün görevimiz, geçmişte çağın bilgisini özümseyip İslam kültür ve medeniyet mirasını ortaya çıkaran ecdadımızın yüklendiği görevle -kapsam olarak daha geniş olsa da-nitelik olarak aynıdır. Beşeri, sosyal ve doğa bilimleri birer disiplin olarak tekrar değerlendirilip İslami bir temele oturtulmalı ve İslami amaçlar doğrultusunda yeniden inşa edilmelidir. Bu bilimlerin veri, problem, hedef, ideal, metodoloji ve stratejileri İslami ilkeleri yansıtacak biçimde tek tek yeniden düzenlenmelidir. Her bir disiplin, İslam’la ilişkisi çerçevesinde tevhit esasına dayanan üçlü bir eksende yeniden şekillendirilmelidir

---

[1] İnsani olanın İslami olduğu gerçeğinden yola çıkarak, İsmail Raci Faruki’nin Bilginin İslamileştirilmesi /Genel İlkeler ve Çalışma Planı kitabına atıfla…

 

[2] Hamaset Söyleminin Sefaleti / MAHYA Yayıncılık / Sayfa: 8-9 / 1.Baskı Şubat 2026 / İstanbul

[3] Hamaset Söyleminin Sefaleti / MAHYA Yayıncılık / Sayfa: 12 -13 / 1.Baskı Şubat 2026 / İstanbul

[4] Bilginin İslamileştirilmesi-Genel İlkeler ve Çalışma Planı /MAHYA Yayıncılık / Sayfa. 8 / 1. Baskı Aralık 2022 / İstanbul

 

 

BOSNA GÜNLÜKLERİ -7

 

14 Şevval 1447 / Pazar / Karadağ / Podgoritsa

 

Podgoritsa.

Karadağ’ın başkentiymiş burası. Her başkent kadar soğuk.

Neyse ki burada da Old City varmış ama biraz tırt anladığım kadarıyla.

Gördükten sonra etkileyici bir şeyi varsa yazarım elbette.

Ama siz şimdilik KENTPARK’a, CEPA’ya gidin en iyisi.

Kaleme kağıda yazık!

Ya da gitmeyiverin oturun evinizde.

 

14 Şevval 1447 / Pazar / Karadağ / Birkaç Saat Sonra

 

Old City iyiymiş aslında!

Yeni Şehirden çıkıp Eski Şehirde biraz zaman geçirince insanın beynine kan gitmeye başlıyor.

Denize -0- bir kale, bir yarımada ve onu çevreleyen surlar…

Biliyorsunuzdur ama taş çok değişik bir ruh katıyor yapıya.

Eğer bir de taş ve ahşabın uyumunu yakalayabilirse şehir, o şehir şehir olmuş demektir.

Ama aynısı Yeni Şehir için de geçerli!

Old City nasıl güzel olmuşsa, Yeni Şehrin istila ettiği komşu alanlar bir o kadar olmamış.

 

15 Şevval 1447 / Pazartesi / Sırbistan-Belgrad

Sırbistan’dayız.

İnanmayacaksınız ama canım hiç küfretmek istemiyor!

Benim canım küfretmek istemiyor diye siz şeyapmayın, çekinmeyin.

Diliniz korkak alışmasın.

Sövün! Yapabileceğiniz başka hiçbir şey yok çünkü.

 

15 Şevval 1447 / Pazartesi / Belgrad

 

Knez Mihailova caddesindeyiz. İstanbul’un İstiklal Caddesi gibi düşünün.

O kadar kalabalık, o kadar şen şakrak…

Adım başı sokak müzisyenleri, ressamlar, el ürünleri satanlar, protestocular…

Dil yabancı olmasa İstanbul’da olduğunuzu düşünebilirsiniz.

Ve şehrin en büyük, en canlı, en hareketli caddesinde ‘Çetnikler’ sizi bu fotoğrafla karşılıyor!

Sırp ülkücüsüne ‘Çetnik’ deniyor bu arada!

Herkes durduğu yeri bir kontrol etsin şimdi, hemen!

Sırp’sınız.

Çetnik’siniz.

Anladık!

 

Ama ülkenin en büyük, en canlı caddesine bu fotoğrafı yerleştirirseniz insan değilsiniz!

Gerçekten insan değilsiniz.

‘Balkanlarda soykırıma uğrayan tek halk Sırplar’mış.

Sizin ben…

 

6 Nisan 2026 / Salı / Ankara

 

Uyudum, uzun uzun uyudum ve uyandım.

Yorgunluğum hala geçmemiş.

Daha kahvaltı yapmadan kendimi Saatleri Ayarlama Enstitüsü’nü karıştırırken buldum.

Bosna ve Kastamonu saat kulelerini görüp, hayranlıkla hatırladıktan sonra elime alabileceğim tek kitap buydu herhalde.

Tanpınar’ın kafasının karışık olması (Evet, Tanpınar’a kafası karışık dedim! İtirazı olan?), gelgitleri saatlerle belki de en uygun ruh halini hissettiriyor.

Ne seküler olabilmiş, ne geçmişini-kimliğini tam olarak koruyabilmiş bir isim Tanpınar.

Ve belki de bu yüzden ve belki de kafası karışık olduğu için Saatleri Ayarlama Enstitüsünü o yazmalıydı.

Bir çeşit günah çıkarma ritüeli bu!

Kafası karışık olmasında siyasetçi olmasının yanı sıra; koltuğunun, o çok sevdiği seküler itibarının sallanmamasına gösterdiği nezaketin de payı vardır elbette!

 

Dikkatinizi çekmiştir. Bosna’da yazdığım günlüklerin tarihleri hicri idi.

Türkiye’ye döndükten sonra yazdıklarım miladi!

Neden?

İşte öyle.

Herkese hak ettiği kadar…

 

6 Nisan 2026 / Salı / Ankara

 

Akşam oldu, olacak.

İçimde Murat Göğebakan söylüyor: Kalbim Yaralı

İçinizden yüksek sesle siz de söyleyin.

Bütün yaralarımızı affet Tanrım!

 

6 Nisan 2026 / Salı / Ankara/ Gece Yarısı

 

İçim soğumadı!

Bazı gerçekleri zaman zaman hatırlatmakta fayda var.

Mesela şu önemli:

Dünyanın gelmiş-geçmiş en iyi tenisçisi İsviçre’li Roger FEDERER’dir

Sırp Çetnik Novak DJOKOVİC, bırakın FEDERER’e rakip olmayı, FEDERER’in kirlilerini ancak taşır.

Getirini götürünü yapar.

 O da FEDERER müsaade ederse!

 

Bitti.